Taniec Jedwabnego Szlaku
 |
Dziś chcę poruszyć temat tańca Dunhuang (敦煌舞), niezwykle ciekawego stylu w repertuarze chińskiego tańca klasycznego, o dość świeżej historii. Termin ten nie odnosi się do pojedynczego, historycznego tańca rytualnego, lecz do współczesnej artystycznej rekonstrukcji przedstawień tanecznych znalezionych w jaskiniach Mogao (znanych również jako Jaskinie Tysiąca Buddów) w pobliżu Dunhuang w prowincji Gansu.
 |
| Jaskinie Mogao |
Jaskinie te są wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i zawierają bogatą kolekcję sztuki buddyjskiej tworzoną na przestrzeni tysiąca lat (od IV do XIV wieku) . W grotach znajdują się ogromne ilości malowideł ściennych przedstawiających Buddów, istoty niebiańskie znane jako Feitian (飞天, „Latające Apsary”), oraz różne inne postaci zarówno ludzi jak i tancerzy, muzyków i służących z niebiańskich krain buddyjskich przypowieści.
 |
| Latające Feitian z jaskiń Mogao |
Kiedy i jak powstał taniec Dunhuang?
Fundamentem tańca Dunhuang nie jest żywa, nieprzerwana tradycja widowiskowa, lecz inspirujące przedstawienia z grot Mogao. Systematyczna rekonstrukcja tego stylu, rozpoczęła się pod koniec lat 70. i na początku lat 80. XX wieku i głównym materiałem źródłowym dla badaczy były malowidła ścienne i rzeźby. Rekonstruktorzy analizowali przedstawione na nich pozycje, kostiumy i instrumenty, aby móc odtworzyć ruch ze statycznych obrazów. W tym miejscu warto wspomnieć kilka znaczących nazwisk dzięki którym ugruntowano ten styl:
- Dai Ailian - Pionierka chińskiego tańca współczesnego, była ona jedną z pierwszych osób, które zaproponowały stworzenie „stylu tańca Dunhuang” opartego na freskach z Mogao. Inspirowała się tematyką Feitian jeszcze zanim usystematyzowano ten styl, lecz nie wiadomo czy rzeczywiście odwiedziła jaskinie. Jej dzieło "Flying Apsaras" powstało w latach 60. XX wieku. Czerpała z indyjskiego buddyzmu i starożytnej kultury greckiej, tworząc artystyczną fuzję kulturową. Nie chciała jednak przedstawiać wierzeń religijnych, ale wyrazić poprzez taniec idealizm oraz romantyczne pragnienie piękna, dobra i prawdy. W tej choreografii używa się 24 metrowych jedwabnych szarf przyczepionych do torsu tancerki.
- Gao Jinrong i Zespół Pieśni i Tańca Lanzhou - Reżyser Gao Jinrong i choreografowie Xu Qi i Luo Bingqi zagłębili się w temat i stworzyli dramat taneczny „Silk Road Flower Rain” (《丝路花雨》), który miał premierę w 1979 roku i jest powszechnie uznawany za oficjalne spopularyzowanie tego stylu tańca. Opowiada on fikcyjną historię malarza z dynastii Tang i jego córki, rozgrywającą się na tle Jedwabnego Szlaku, i zawiera układy taneczne inspirowane malowidłami z jaskiń Mogao. Ten spektakl zagrano ponad 3000 razy i jest to najdłużej grany spektakl chiński!
 |
| Grająca Feitian z jaskiń Mogao |
Kluczowe cechy i techniki
Kluczowe elementy choreograficzne:
- Figura „krzywej S” (S形曲线) - Jest to najbardziej charakterystyczna dynamiczna poza przyjmowana przez tancerzy. W przeciwieństwie do baletowego wyprostowanego kręgosłupa i wyciągniętej ku górze postawy, styl Dunhuang charakteryzuje się wdzięczną, wężowatą krzywizną tułowia, z głową, klatką piersiową i biodrami tworzącymi kształt litery „S”. Nawiązuje tym do niskich pozycji używanych w niektórych chińskich tańcach ludowych i jest bezpośrednim odzwierciedleniem malowanych postaci. Choreografie podkreślają spiralne ruchy w talii i ciągły ruch obrotowy sugerowany przez freski. Inne pozycje mogą przypominać U bądź L. Ważnym elementem jest też potrójne ugięcie np. szyja/ramiona, biodra i kolana. Zasada potrójnego ugięcia tworzy te skomplikowane figury w ciele tancerza.
- „Pochylanie się i zawieszanie” (倾、倚) - Pozy często sugerują wrażenie ruchu i braku równowagi, jakby tancerze unosili się w powietrzu lub lądowali. Jest to celowo inscenizowana "lewitacja".
- Stopy „haczykowate lub z flexem” (勾脚、绷脚) - Praca nóg jest bardzo wyrazista, często ze stopą mocno zgiętą („hakowatą”) z odgiętym paluchem, naśladującą przedstawienia bosych lub lekko obutych istot niebiańskich.
 |
| Feitian grająca na chińskiej lutni (pipie) |
- Manipulacja wstążkami i szarfami: Tancerze często używają długich, unoszących się w powietrzu wstążek przymocowanych do ramion lub barków. Manipulowanie tymi wstążkami to sztuka sama w sobie, mająca na celu odtworzenie iluzji Feitian unoszącej się w powietrzu. Ta technika, znana jako Changjinwu (长巾舞) nie jest jedynie dekoracją; jest przedłużeniem ciała i tworzy linie w przestrzeni, które wizualizują „lot” Feitian.
- Gesty dłoni (mudry): Pozycje dłoni są skomplikowane i wysoce stylizowane, bezpośrednio zaczerpnięte z mudr (symbolicznych pozycji dłoni) występujących w sztuce buddyjskiej. Są delikatne, ekspresyjne i często asymetryczne.
- Asymetria i ruch wieloosiowy: Zastygłe, ale zarazem dynamiczne pozy na freskach, przekazywane są za pomocą skręcania tułowia i kończyn w różnych kierunkach, co tworzy wrażenie trójwymiarowości i zawieszonej animacji.
- Mimika: Wyraz twarzy jest zazwyczaj wyrazem pogodnej, zdystansowanej i boskiej błogości, spokoju i wewnętrznej radości, co odzwierciedla buddyjski kontekst obrazów. Mimika twarzy jest często łagodna, z subtelnym „Uśmiechem Dunhuang”, który nawiązuje do enigmatycznych uśmiechów Buddów i Bodhisattwów w jaskiniach.
- Sceny zespołowe: wiele dzieł rekonstruuje logikę kompozycyjną murali, wykorzystując grupy tancerzy (muzyków, służących, apsar) na scenie.
Kim są Feitian?
Powtarzającym się motywem w boskich przedstawieniach są postaci Feitian (w tradycji buddyjskiej nie mają one płci) - niebiańskich muzyków i tancerzy. To najbardziej ikoniczne postacie dla tańca Dunhuang (w jaskiniach Mogao znajduje się ponad 3000 przedstawień Feitian). Nie są one aniołami, choć z naszej europejskiej perspektywy pełniły podobną ozdobną i pragmatyczną funkcję na malowidłach (wszędzie tam gdzie nie wypadało malować świętych - z racji ich ważności - można było umieścić anioła i tak zagospodarować bezpiecznie pustą przestrzeń ;). Są to istoty boskie, które rozrzucają kwiaty, grają muzykę na cześć Buddów... no i tańczą oczywiście. Ich przedstawienia ewoluowały na przestrzeni wieków, ukazując wpływy indyjskie, środkowoazjatyckie, a w końcu również charakterystyczne dla Chin style artystyczne. Ich powiewające wstęgi, dynamiczne pozycje i iluzja lotu są kluczowe dla estetyki stylu Dunhuang.
Taniec Tysiąca Rąk Guanyin - nie do końca taniec Dunhuang, lecz często z nim łączony jako również inspirowany buddyzmem
Podsumowanie
Podsumowując, taniec Dunhuang to pieczołowicie odtworzona (a może wymyślona na nowo?), celowa neoklasyczna forma sztuki. To XX-wieczna reinterpretacja i systematyzacja starożytnych motywów wizualnych, stworzona, aby ożywić sztukę Jedwabnego Szlaku na współczesnej scenie.
Bibliografia:
Komentarze
Prześlij komentarz